Ik deel de beste kunsttips in en rondom Groningen met lezers van cultuurplatform Filter Groningen.

Wie kent ze niet, de vlakvullingen en onmogelijke werelden van de Nederlandse graficus M.C. Escher? In het Fries Museum is nu een grote overzichtstentoonstelling te zien van zijn werk. Die tentoonstelling laat zien dat Escher méér was dan alleen die wiskundig ingestelde kunstenaar.

Escher (1898-1972) is tegenwoordig vooral bekend om zijn litho’s van oneindige herhalingen. Vogels veranderen in vissen, hagedissen bijten in elkaars staart, dag wordt nacht en andersom. Met die vlakvullingen probeert de kunstenaar de oneindigheid grafisch weer te geven. Door in een cirkelvorm te werken, waarbij hij in het midden begint met de grootste voorstelling en deze naar buiten toe steeds verder verkleint, lukt hem dat ook. “Een cirkelvormige regelmatige vlakvulling, die aan alle zijden logisch begrensd wordt door het oneindige kleine, is wel iets wonderschoons”, vindt hij. De grootste zaal van de tentoonstelling is gewijd aan deze laatste, mathematische fase in zijn oeuvre. Er hangen prachtige werken tussen, zoals Metamorphose II uit 1940, een vier meter lange houtsnede van een ruitpatroon dat in twintig stappen (via een patroon van vissen, bijen, vogels, een schaakbord en een stadsgezicht) weer uitkomt bij zichzelf. Ook de elkaar tekenende handen (1948) en het zelfportret van de kunstenaar in een bol (1935) zijn hier te vinden.

Toch verraste die laatste zaal vol topwerk mij minder dan de prachtige zwart-witte litho’s en houtsnedes die de jongere Escher maakte in Italië en Zwitserland. Zijn blik op het landschap laat zien dat hij een kunstenaar in hart en nieren is. De abstrahering van rotspartijen en bomen en de manier waarop hij het landschap tot leven laat komen in enkel zwart en wit, maken dit deel van de tentoonstelling wat mij betreft heel interessant. Meer en meer laten de prenten zien hoe Escher de wereld naar zijn hand zet. Het is dan ook geen verrassing als de kleine ingrepen in het landschap steeds groter worden en de kunstenaar steeds verder gaat in zijn manipulaties van de werkelijkheid. En zo kom je als bezoeker heel logisch uit in die zaal vol vlakvullingen en onmogelijke bouwwerken.

De tentoonstelling in Leeuwarden is heel uitgebreid. Je bent misschien geneigd naar het einde te rennen om Eschers bekendste werken te zien, maar hou je even in. Kijk juist ook naar de ontwikkeling die hij doormaakte om tot die vlakvullingen te komen. Ook in zijn landschappen schuilt zijn meesterwerk.